Fındık dikilecek araziler önce sürülerek hazırlanır. Arazi 5’er metrelik karelere bölünerek karenin her köşesine fındık ocağı adı verilen 8-10 fındık fidesi küçük bir daire şeklinde dikilir. Fındık bahçesinin bakım işleri vardır. Ocakların arasındaki yabani otlar, tikenler temizlenir. Ot temizliği genelde tırpan kullanarak yapılır. Ocakların etrafı kazılarak suni gübre veya hayvan gübresi atılır. Fındık kurduna karşı ilaçlama yapılır.

Bahceleme denilen ocakların içindeki fazla sürgün fidanlar kesilir, gürbüz fidanlar ise yetişmesi için bırakılırdı. Üreticinin en büyük korkusu fındık püskülü diye tabir edilen fındığın doğması sırasında ani soğuk havalar nedeniyle üretim kayıplarının olmasıdır. Bunu pratik olarak önlemek mümkün olmamaktadır. Bazı üreticiler bahçelerinde belli aralıklarla eski otomobil lastiklerini yakarak soğuk havayı kırmaya çalışmışlar, bunda kısmen başarıya ulaşmışlardır.

Fındık hasat mevsimleri coşkulu, heyecanlı şenlik havasında geçer. Yıllar önce fındık hasat mevsiminde dışardan yatılı işçi gelirdi. Fındık toplama sezonunda bahçe sahiplerini işçi temininde sıkıntılar basar, acaba işçiyi nasıl temin edebilirim diye telaşlanırlardı. Bir sezon Kavak Asarcık dağ köylerinden yatılı işçi grubu fındık toplamak için gelmişlerdi. Sabah güneş doğumunda bahçeye girerler, akşam karanlığında bahçeden çıkarlardı. İşçileri organize eden amelebaşı, çuvalcı ve aşçıları mevcuttu. Amele başı çift yevmiye alırdı. Fındık toplarken meyilli arazilerde sepetlerini yuvarlarlar derenin içine sepet almaya giderlerdi. İçlerinde mutlaka türkü söyleyeni olur, verimleri artardı. Hatırladığım türküler: Muratgilin damından atlıyamadım, Yandı pilav tavası, Gökçeağacın Söğüdü, Çarşambayı sel aldı, Ordunun dereleri, Hekimoğlu vs

Eski fındık bahçelerinde yaşlı kalın ağaçlarda fındık toplamak zor olurdu. Ağaçları yere eğmek emek isterdi. Sıra sıra bahçeye dizinilir, gayretle fındık toplanırdı Öğle yemeklerinde, tarlanın düz yerinde ağaç gölgesinde yere gazete kağıdı serilir, yer sofrasında daire etrafında ortadaki tencereden yemek yenirdi. Yemekte mutlaka ayran olurdu.

Üzerine şeker ekilmiş makarna, pilav, sulu patates, taze fasulye yemeği, pancar bilisi, mısır ekmeği vs. Sepetlerle toplanan yeşil fındıklar posta çuvallarına doldurulur, her sepet doldurulurken çuvalcı ayağının tabanı ile fındıkları sıkıştırırdı. Çuvalların ağzı otla kapatılır, çuvaldızla dikilirdi. Bahçe ortasından çuvallar yuvarlanmak veya taşınmak suretiyle anayol kenarına taşınırdı. Fındık toplayanlar fındığı yaprağı ve dalıyla toplayınca bahçe sahipleri tarafından uyarılırdı. Ayrıca işçiler hasta olmamaları için yeşil fındık yememeleri istenirdi.

 Eskiden fındık çuvalları kağnı arabaları ile harman yerine getirilirdi. Akşam saatlerinde kağnı arabalarının sesleri birbirine karışırdı. Harman yerlerinde bahçeden toplanan fındık çuvalları boşaltılır inçe tabaka halinde tırmıkla yayılırdı. Fındık toplama işi bahçede bitince o bahçeyi kurtardık denirdi. Akşam saatlerinde eve gelince harman çayırında gençler güreşe tutuşurlar yaşlılarda onları izlerdi. Yatılı işçiler sakal traş makinesini hiç görmemişler, bu makine susuz, sabunsuz nasıl tıraş yapıyor diyorlardı. En çok sevdikleri bişii dedikleri mayalı hamur kızartmasıydı. Kadayıf tatlısını bilmiyorlardı..Kaldıkları yer iki odalıydı.15 li grup halinde bayanlar bir odada , erkekler bir odada yatıyorlardı.

Bütün fındık bahçelerinin toplama işi bitince harman telaşası olurdu. Özenle serilen fındıklar tırmıklar ve ayak yardımıyla çevirilir patoza hazır hale getirilirdi. Yeşil fındık kuruyunca çalı süpürgesi ile toplanır yığın haline getirilirdi. Fındık patoza verilmesinde kalabalık olurdu. Eski patozlarda kayış kasnak sistemi olurdu. Bu el kol kazaları meydana getirirdi. Yeni sistemde şaftlı olanları yapıldı. Besleme sistemleri küfelerle patozun üzerinden olurdu.

Yeni patozlarda elektrik süpürgesi gibi emici sistemle fındık beslenir. Fındık patozdan çıkıp tanelenince kurutulması için geniş çul denen yaygılara ince tabaka halinde serilirdi. Tane fındıkların imece usulü teklemeleri, boşları, kırık fındıkları seçilirdi. Güneşten etkilenmemek için geniş kenarlı Meksika şapkası takılırdı.

Radyolar yanımızdan hiç ayrılmazdı. Tane fındıklar iyice kuruyunca yeni çuvallara konur Fiskobirlik veya tüccara satılmak üzere yola çıkardı. Fındık kırma fabrikalarında kırılır, iç fındık olarak satılırdı. Kabuğu işe kışın ısınma amaçlı yakılır veya ağaç sanayinde kullanılır. Ekmek fırınlarında fındık kömürü haline getirilip çuvallarla satılırdı.

Orta Karadeniz bölgesinin geçim kaynağı olan fındık hemşerilerimizin umududur. Düğün alışverişleri ve diğer alışverişler çoğunlukla fındık hasat sezonunda ödenmek üzere veresiye yapılır. Bir de fındık üretimi az olunca üreticinin vay haline. Hemşerilerimize bu ve bundan sonraki yıllarda bereketli, bol kazançlı fındık hasadı yapmaları dileğiyle...

Melih DUYGUN
T unçbilek/Tavşanlı/KÜTAHYA