Hz. Süleyman, parmağında taşıdığı mühür-yüzüğü sayesinde, tüm hayvanlarla konuşabilirmiş. Günün birinde bir bülbül ona, 999 karısından birinin, başka birine aşık olduğunu söylediğinde yüzüğünü fırlatıp atmış. Rivayet odur ki; Süleyman o günden sonra bir daha hiçbir hayvanla konuşamamış.

Davranış bilimci Konrad Lorenz, “Hz. Süleyman’ın Yüzüğü” adındaki kitabında, çok iyi tanıdığı birkaç türle konuşabildiğini yazıyor.Hz. Süleyman kadar iddialı değil ve yüzüğü de yok. Ama onun bu kitapta anlattıkları, bilimsel verilere dayalı araştırma sonuçları. Bu noktada, kitabı oluşturan, bilimsel veri ve araştırma sürecinden bahsetmek gerek. Çünkü, araştırma deyince, hemen gözünüzün önüne gelen laboratuvar ortamı, denek hayvanlar vs.den sizi kurtarmalıyım. Lorenz, bir doğabilimci ve laboratuvarı da doğa. Yani doğal ortam. Ormanlar, parklar, göller ve bir de doğal ortama dönüştürdüğü kendi evi. O ve ailesiyle birlikte yaşayan hayvanların türleri oldukça ilginç. Bu hayvanlar alışkın olduğumuz tarzda ev hayvanlarının oldukça dışında. Birkaç örnek vermek gerekirse; kargalar, yaban kazları, papağanlar.

“Benim kargam, teleklerinin uç kısımları iyice sertleşip de uçmaya tam olarak hazır hale geldiğinde, kişi olarak bana karşı çocuk gibi düşkünlük göstermeye başladı. Evde oda oda peşimden uçuyordu ve günün birinde zorunluluktan onu yalnız bırakmak durumunda kaldığımda da, ümitsizce seslendi.Bu ses de ona isim oldu.”

Lorenz, hayvanlarla iletişim kurabilmek için insan merkezli bakış açımızdan kurtulmamız gerektiğini söylüyor. Onu bu kitabı yazmaya iten en önemli şeyin ise, günümüzde fazlasıyla ortaya çıkan ve hayvan beslemekle ilgili “tiyo”lar veren yayınlar olduğunu anlatıyor. Gerçekten de onun kurduğu dünyaya girdiğimizde, hayvanlarla ilgili, en iyi bildiklerimizin bile eksik ya da yanlış olduğunu gözlemliyoruz. Balığın alıklığı, tilkinin kurnazlığı, kurdun yırtıcılığı sadece bizim yanılgılarımız. Tabii, edebiyatta önemli rolleri olan bülbül, aslan ve kartalla ilgili olanlar da.

“Lafı sakınmadan söyleyecek olursak; mevcut yırtıcılar arasında en tembelidir aslan, hatta bir gıpta edilecek derecede tembel. Yaban hayatta yaşayan hayvanlara baktığımızda bunların avlanırken çok uzun mesafeleri geride bıraktıklarını görürüz gerçi; gelgelelim anlaşılan bu içsel bir itkinin, bir çeit güdünün değil, bastıran açlık duygusunun bir sonucudur.”

 

Özellikle büyük şehirlerde, doğayı evimizde yaşama arzusuyla (Konrad Lorenz, evde hayvan beslemenin altında böyle bir sebep olduğunu söylüyor.) hayvan beslemeye çalışıyoruz. Çoğu zaman da bu seçimleri yaparken, arzularımıza göre davranıyoruz. Ne beslediğimiz hayvanın ihtiyaçlarını gözönünde bulunduruyoruz ne de kendi verebileceklerimizi. Açıkçası bu konuda yardım alabileceğimiz çok yer olmadığını da kendi deneyimlerimden biliyorum. “Hz. Süleyman’ın Yüzüğü” bu konuda da bir başvuru kaynağı gibi. Konrad Lorenz, 1903 Viyana doğumlu. Tıp ve biyoloji eğitimini de aynı şehirde almış. Karşılaştırmalı davranışbilimin kurucularından olan Lorenz, 1973 yılında Tıp ve Fizyoloji dalında verilen Nobel Ödülü’nü (Karl von Frisch ve Nikolaas Tinbergen ile birlikte) almıştır. 1989’da da ölmüştür.

Lorenz’in bilim insanı yanından etkilenmemek mümkün değil. Doğabilimci olmanın dışında bir entellektüel olduğu da gerçek. Bize hayvanların dünyasıyla kurduğu muhteşem ilişkiden bahsederken sık sık şiirlere, yazarlara yani edebiyata göndermeler yapıyor. Kurduğu dil son derece akıcı. Anlatım tarzı da oldukça ironik. Kitap eğlenceli hayvan hikayeleriyle dolu. Bilimin bu kadar eğlenceli olabileceğini bizim ülkemiz de anlamak biraz zor. Ama okumak ve biryerlerde var olduğunu görmek umut verici ve keyifli.Balıkların çiftleme ritüeli, kargaların ve yabankazlarının nişanlanması, kutların savaşı sonucunda acize cömertce bağışlanan hayatı, hayvanların; aşkları, evlilikleri, ihanetleri, çocukları ve daha birçokşey. Hayvanlarla onların diliyle kurulan ilişkide düşündürücü çok yan var. Tabii ki insanın sosyal ilişkilerine dair.

Doğal hayatı anlatan programlarda sıkça, yırtıcı bir hayvanın beslenme zincirinde kendinden aşağıdaki hayvanı dişlerinin arasında, kan revan içinde sallarken gösterirler bize. Haberlerde de, cep telefonu birkaç kere çaldı diye sevgilisinin kafasına kurşun sıkan adamı. Ya da bir maç sonrası coşkusuna kurban giden üç yaşındaki çocuğun artık büyümeyecek olan halini. Hangisinin daha vahşice olduğunu evrimsel sürecini tamamlamış ‘insana’ sormak gerekir elbette.

Esra Karaduman Okay
esra.okay@superonline.com

Remzi Kitap Gazetesi Ocak 2007
Hz. Süleyman'ın Yüzüğü
Konrad Lorenz; Tercüme: Evrim Tevfik Güney
Cumhuriyet Kitapları;
Kasım 2006, 1. Baskı, 11,5X19, 274 sayfa, Türkçe,