Gözümüzün Önünde Bir Tarih Batıyor

“Kadılar Sokağı” yazdım, herkes “Kadılar Yokuşu” diyor. Sokağın başındaki tabelada işe “Kadılar Yokuşu Sokağı” yazıyormuş, bakıp fotoğrafını çekecektim unuttum. Biz de çocukluğumuzdan beri “Kadılar Yokuşu” olarak bildik, ama yanlışmış. Son Kadı Hilmi Kadı’nın halen sokaktaki dede evinde oturan torunu Hilmi Bey, buraya “Kadılar Yokuşu” denmesine tepki gösterip,

-Buranın ismi Kadılar Sokağı diyor.

Zaman içinde Kadılar Sokağında fazla bir şey kalmamış. Burada yerleşim üçyüz yıl kadar önce başlamış, Üçyüzyıl kadar önce burada yerleşen bir kadıyı diğer kadılar takip ederek yüzyıllar içinde hep burada oturmuşlar. Genelde sokağın yukarı çıkarken sol tarafına konaklarını yaptırmışlar.

İlk yerleşim den yani üçyüzyıl kadar önce yerleşen ilk kadı ve onu takip eden kadıların yaptırdıkları konaklardan hiçbiri günümüze ulaşamamıştır. Bugün ayakta olan konaklar ikinci ve üçüncü defa yapılan konaklardır. Birincilerden günümüze sadece çok az olmak üzere giriş kapıları ve bahçe duvarları ulaşmıştır. Burada araştırma yapan konun uzmanları tarih araştırmacıları ve sanat tarihçileri taşlara, mimariye bakarak bu sonuca ve ulaşmaktadırlar. Bu taş ve cümle girişleri taş kapılar da yılar içersinde birkaç defa onarım görmüşler üçyüz yıl öncesinden çok az bir bölüm, direk ve sütün orijinal olarak kalmıştır.

  
Kadılar Sokağında terkedilmişlik ve büyüyen otlar.

Evlerin ikinci ve üçüncü versiyonları da zaman içinde onarım görmüştür. Sokaktaki son kadı Hilmi Kadı olmuştur. Hilmi kadının 125 yıl önce yaptırdığı evinde bugün aynı adı taşıyan torunu Hilmi Bey dedesinin hatıraları arasında huzurlu bir hayat sürmektedir.

Sokağın hali perişandır. Otlar bitmiş, sağda solda inşaat artıkları pis bir sokak, terkedilmiş bir yer havası vermektedir. Sonra gelen misafiri biz kolundan tutup buraya getiriyoruz, herhalde o insanlar gülüyordur bize.

Kadılar Sokağımız var diyoruz sokak perişan, kalemiz var diyoruz, gitmeye araç yok, Yunus Emre var diyoruz nasıl gidilecek, yirmi milyon taksi parası verip de mi gidecek turist oraya? Hep var diyoruz hep konuşuyoruz hep konuşuyoruz. “Çöplerimizi bile almaya gelmiyorlar, şehrin göbeğinde bizi unuttular” diyor sokakta oturanlar.

Hemen devamında Bakırcıklar arastamız var, o kadar güzel ki her taşını her dükkanını her tahtasını özenle koruyup saklamamız lazım. Orada birkaç dükkanın elli yıl kadar öncesini hatırlatan iç düzenleri, kalay yapan ocaklar, bakır dövülen tezgahlar o kadar tabii ki insanın içi doluyor. Dükkanların taşları kapıları, kepekleri kepenk tahtları bulanamayacak kadar orijinal ve otantik. Bunlar kaybolursa oturup bu sokakta ağlarız birgün.

 
 Fotoğrafın sağında tarihi sokakta esnafın acemice yaptığı yayakaldırımı

Birkaç hafta önce esnaf bu güzelim sokağa hiçbir yere sormandan yaya kaldırımı yapmış, hatta yaya kaldırımı yaparken, taşları biz aldık siz de ustayı veri demişler belediyeye, yahu siz ne yapıyorsunuz diyen olmamış. Köy camilerinin tuvaletlerine döşenilen ucuz kırmızı taşlardan yaya kaldırımı yapmışlar bu tarihi Bakırcılar Arastasına.

Bu sokaktan hergün gazetecisi geçer, televizyoncusu geçer, memurlar, öğretmenler, mimarlar, mühendisler Ünye’yi sevmeyi tekellerinde tutup bize bırakmayanlar ve hatta tarih hocaları da geçer hatta bana bu gibi şeyleri sevdiren hocam da geçer, ne bu sokağın halini ne de kırmızı hela taşlarından yapılmış yamuk yumuk yaya kaldırımı, ne kadılar sokağını görürler ve ben işe hep şaşarım, elimden bir şey gelmez. Sonra bunlar gelen misafiri turisti bu perişan yerlerde dolaştırırlar, sonra da öğünürler bizde bunlar var diye.

Gidilemeyen Yunus Emre Türbesi, çıkılamayan kale, kapalı hamam, yıkık dökük hamamlar, otları bile yolunmamış Kadılar Sokağı, perişan Bakırcılar Arastası, kitabesi yanlış yazılan Tiryaki Hasan Paşanın uydurma arabesk mezarı, kayıkların istilasına uğramış ve çöplük olmuş güzelim koy, çürük ve paslı deniz bisikletleri, sağı solu çöplük olmuş, sıkışan şarapcının Asarkayaya karşı durup denize işediği Yüzyıl, bunlarla mı biz turizm iddiasında bulunacağız?

Duyarlı bir Ünye’li vatandaş olarak gittim sordum. Bana, bu Kadılar Sokağı be Bakırcılar Arastası hakkında bilgi verin dedim. Belediye Basın ve Halkla İlişkiler Müdürü, buraların en kısa zamanda yeniden düzenleneceğini o nedenle bir şey yapılmadığını,  esnafın yaptığı kaldırımdan haberleri olduğunu, gelecek yıl geldiğimde bambaşka bir Kadılar Sokağı ve Bakırcılar Arastası göreceğimi söyledi bana. Ne kadar sevindim bilemezsiniz.

Gelecek yıl da gelir, aha ben bu yazıyı alıp duvara asıyorum, bir sene sonra bunlar olmazsa müdürün önüne koyarım.

Fakat gelecek yıla kadar daha çok zaman var bu zaman içersinde bir sürü misafir ve turist gelecek ve buraları görmek isteyecek. bari sokağın otlarını yolun, bunlar fazla para istemez.

Yaşar Karaduman.Ünye.Temmuz.2006
yasar.karaduman@gmail.com
www.unyeses.net