Aşağıda okuyacağınız çalışma,r Ünye’nin Yüzyıl Parkı’ndan başlayarak Derbent’te sona eren kıyı, falez, kayalıklar, koylar, kumsallar ve oluşumlarını inceleyen ve yerlerin hikayelerinin de anlatıldığı uzun bir inceleme yazısıdır. Anlatılan hikayeler, sözlü aktarımlara ve zayıf bilgilere dayanılarak çoğu kez kurgulanmıştır. Bir bilimsel araştırma değildir. İncelemenin uzun olması ve okurken sıkılmamanız için iki bölüme ayırdık.

Birinci bölümde şehir içinden Fener’e kadar olan yerler anlatılmış İkinci bölümde ise Ferner’den sonra Derben’te kadar olan bölgeler ve hikayeleri yer almıştır.

Ben Aysun Ay ve ben Yaşar Karaduman, Ünye’yi çevreleyen kayalıkları kumsalları ve falezleri araştırdık. Çakırtepe’nin doğu yamaçlarına kurulan bu güzel şehrin batı kıyıları eşine ender rastlanan güzellikte yarlar, falezler, ve kayalıklarla çevrilmiştir. Yüksekten bakıldığında şehrin kurulduğu burun bir hançer şeklinde Karadeniz’e doğru uzanır. Bu nedenle denize uzanan burnun bir tarafı doğudur bir tarafı batı, o nedenle güneş Ünye’de denizden doğar denizden batar.

Şehir MÖ 600 yıllarının başında burnun doğu tarafındaki yamaçlarda, bugünkü yerinde kurulmaya başlanmıştır.

Daha önce ilk şehir Cevizdere taraflarında kral birinci Mitridates tarafından Mihridatespoli Mitrapoli-Mitrapollis adı ile kurulmuştu.

Bugün hala yaşayan Midrebolu ismi buradan gelir. Şehir zamanla Taşkana burnunun Taşkana tepesinin (Çakırtepe) doğu yamaçlarına, sonraki yüzyıllarda tamamen koyun arkasında yükselen Çakırtepe teraslarına oturmuştur.  Milattan sonra 600 yıllarına sonlarına gelindiğinde Ünye şarapçılıkta gelişmiş ve arka yamaçları üzüm bağları olan bir şehir olarak karşımıza çıkmaktadır. Bağbaşı tepesinin adı da bu üzüm bağlarından gelmektedir.

MS. 600 yıllarında şehir yavaş yavaş Çakırtepe eteklerine kayarken bu yıllarda Ünye’ye

görkemli bir saray yapılmıştır. Bu Paşabahçe’deki Süleymanpaşa sarayının yerinde yapılmış ilk saraydır. Daha sonra bu sarayın temelleri üzerine 1200 yılında bir saray daha yapılacak,

bundan altıyüzyıl sonra da aynı temeller üzerine 1806 yılında Süleymanpaşa sarayı inşa edilecektir.. Yani Süleymanpaşa sarayı buraya yapılan üçüncü saraydır.

1200 yılında Ünye’de bir inşaat daha vardır. Bugünkü Yüzyıl çaybahçesinin kapladığı alanın yerine bir kale yapılmaktadır buranın eski adı “Kalebozuğundan”gelme “Galabozu” idi. Kalenin kalıntıları olduğu için buraya bu ad verilmişti.

Bozuğu ellili yıllara kadar duran ve yapımına 1200 yılında başlanan kale 1800 yılında işlevini yitirdi, taşları, çevrede başka yapılarda kullanıldı, bir şey kalmadı. 

İşte Ünye’nin kayalıkları ve falezleri buradan başlamakta Aynikola’dan sonra Derbent burnunda

sona ermektedir. Bugünkü sahil yolu geçmeden önce Yüzyıl çay bahçesinden sonraki kıyı şeridi

yüksek yarlarla dolu idi. Yol için deniz doldurulunca bu falezler yok oldu.

TARİH ÖNCESİ DÖNEMDE ÜNYE ve ÇEVRESİ  
Yapılan araştırmalar Ünye ve çevresinin Anadolu’daki en eski yerleşim yerleri arasında olduğunu göstermiştir. Ünye çevresinin prehistorik dönemi ile ilgili olarak en geniş çaplı araştırma, Ünyeli olan Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bilim Dalı Profesörlerinden rahmetli Kılıç Kökten tarafından yapılmıştır.Kılıç Kökten’in Ünye’nin doğusunda Yüceler köyü civarındaki mağaralarda 1944-45 yıllarında ve 1963 yılında Cevizdere vadisinde yaptığı kazılar sonucu, bu yörede milattan önce yontma ve cilalı taş devirlerine ait aletler ve silahlarla toprak kapların yanı sıra, insan ve evcil hayvanlara ait iskelet parçaları da bulunmuştur..

Ünye’nin Adı

Ünye’nin adı Latince ve Yunanca eski metinlerde İnaos, Oenes, Oinoe, Oinoie, Onea, Oenoe, Unieh, Unie, Unia gibi değişik şekillerde geçmektedir.

Dünya ve Doğu Karadeniz’in Oluşumu
Dünya, Güneş Sistemi oluştuğunda kızgın bir gaz kütlesi halindeydi. Zamanla dönüşünün etkisiyle, dıştan içe doğru soğumuş, böylece iç içe geçmiş farklı sıcaklıktaki katmanlar oluşmuştur. Günümüzde iç kısımlarda yüksek sıcaklık korunmaktadır. Dünya’nın oluşumundan bugüne kadar geçen zaman ve Dünya’nın yapısı jeolojik zamanlar yardımıyla belirlenir.

Jeolojik Zamanlar
Yaklaşık 4,5 milyar yaşında olan Dünya, günümüze kadar çeşitli evrelerden geçmiştir. Jeolojik zamanlar adı verilen bu evrelerin her birinde, değişik canlı türleri ve iklim koşulları görülmüştür.
Jeolojik zamanlar günümüze en yakın zaman en başta olacak şekilde sıralanır.
Dördüncü Zaman, Üçüncü Zaman, İkinci Zaman, Birinci Zaman, İlkel Zaman

Üçüncü Zaman

(Neozoik)

Yaklaşık 2 milyon yıl önce sona erdiği varsayılan jeolojik zamandır. 63 milyon yıl sürmüştür.

 Önemli olayları, kıtaların bugünkü görünümünü kazanmaya başlaması, bugünkü iklim bölgelerinin ve bitki topluluklarının belirmeye başlaması ve memelilerin ortaya çıkışı

Karadeniz ve Ünye’deki

dağların, tepelerin, kayalıkların, vadilerin,

oluştuğu zamandır.

Çevrenizde gördüğünüz tepeler dağlar, vadiler, yarlar, kayalıklar, kanyonlar, mağaralar bu zamanda oluşmuştur.

  KARADENİZ VE ÜNYE

 Ünye’de toprak, kaya ve Falezlerin oluşumu

İşte, Karadeniz bölgesinin ve Ünye’nin oluşumu dünyanın oluşumunun üçüncü zamanına rastlar. Ünye’nin de bulunduğu bu bölge yani Karadeniz bölgesi Türkiye’nin kuzeyindedir. İsmini kuzeyindeki Karadeniz’den alır. Bölge, doğuda Gürcistan sınırından başlayarak, batıda Sakarya Ovası ile Bilecik’in doğusunda kadar uzanır.

Bölge, Doğu Karadeniz, Orta Karadeniz ve Batı Karadeniz olmak üzere üç coğrafi bölümden meydana gelir. Bölgede, çeşitli jeolojik zamanlara ait araziler bulunmakla birlikte, daha çok III. jeolojik zamanda oluşmuş araziler yer alır. Dağlar kıyıya paralel uzanır.

Dağların kıyıya paralel uzanmasına bağlı kıyılarda “boyuna” kıyı tipi ortaya çıkmış ve falezler (yalıyar) oluşmuştur.Bölgede, iklime bağlı olarak, koyu renkli, humus bakımından zengin yıkanmış çeşitli topraklar bulunur. Yağış alan yerlerde boz ve esmer renkte kireçsiz orman toprakları yaygındır. Aynı dağların güneye bakan yamaçlarında yağışın azalması ve güneş radyasyonunun artmasıyla kireçli kahverengi orman toprakları bulunur.

 Ünye’de Kıyı Şekilleri

Dalgalar, akıntılar, gel-git, akarsular, kıyıdaki dağların uzanış biçimi ve rüzgarlar kıyıların şekillenmesinde etkili faktör olmuşlar ve

Enine kıyılar, Ria tipi kıyılar, Dalmaçya tipi kıyılar, Limannlı kıyılar, Haliç tipi kıyılar, Fiyort tipi kıyılar, Boyuna kıyılar, olmak üzere çeşitli kıyı tipleri meydana getirmişlerdir.

Karadeniz’de çok çeşitli kıyı şekilleri görülmektedir.. Bunların biçimlenmesinde dalgalar ve akıntıların tesirleri vardır. Dalgaların karaya dik çarpması ile yarlar (falez) oluşmuştur. Buradan kopan toprak az ilerde birikerek kumsalı oluşturur. Ünye’de çok yerlerde sahil yüksek kıyılar şeklindedir. Burada denizi yakından takip eden dağ sıraları kıyı çizgilerine paralel uzanır. Açıklardan kıyılara doğru ilerleyen dalgalar aşındırıcı etki oluşturur, yar denilen dik kayalıklar oluşur bunlara Falez denir Falezler Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda dalgaların yamacın altını oyması ve üst kısmın çökmesi sonucu meydana gelirler

Ünye’deki kıyı tipi daha çok boyuna kıyılardır.

BOYUNA KIYILAR,

Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde görülür. Dalga aşındırması ile falez oluşumu fazladır.
Bu sebeple girinti ve çıkıntılar azdır. Sadece dalganın aşındırıcı etkisi ile yarlı kıyılar,  birbiri ardına sıralanır, aralarında koylar ve kumsallar vardır. Çamlıktan Aynikola’ya kadar olan sahil şeridinde bu kıyı şekilleri çok açık bir şekilde görülebilir. Bu koylar birbiri ardına dört-beş tanedir. En uzunu İnciraltı denilen yerdir.

Aynikola’dan sonra falezler, yarlar giderek alçalır ve kumsal koy olmaksızın Derbente kadar bir kilometre devam eder. Derbente tekrar yarlar oluşur, devamında düzleşerek kilometrelerce bakir kumsallar gelir.

 Ünye’yi Çevreleyen Kayalar ve Taşlar

 Nasıl Oluştular

Taş, Yer kabuğunun ana malzemesini oluşturan mineral ve organik kökenli katı maddelerdir.
Taşlar, oluşum özelliklerine göre
Püskürük ( volkanik) taşlar,

Tortul taşlar,
Başkalaşım taşlar, olarak adlandırılırlar.

Püskürük (volkanik) taşlar

Yer kabuğunun derinliklerinde, içinde çeşitli maddeler ve gazlar barındıran ergimiş yüksek sıcaklıktaki magma, yer kabuğunun zayıf direnç alanlarından yeryüzüne çıkma eğilimi gösterir. Magmanın yeryüzüne çıkması ya da yeryüzüne yakın yerlere kadar sokulmasıyla püskürük taşlar oluşur. Püskürük taşlar oluşumlarına göre ikiye ayrılır.

Dış püskürük taşlar, İç püskürük taşlar

Dış püskürük taş

Magmanın, yer kabuğunun kırık ve çatlaklarından yeryüzüne çıkarak soğumasıyla oluşan taşlardır. Bu taşlardan bir kısmı volkanik faaliyet sırasında çevreye yayılan lavların, bir kısmı volkanik küllerin, bir kısma da iri parçaların soğumasıyla oluşur.

En tanınmışı bazalt ve andezit’tir.

Dış püskürük kayalar: Andezit, bazalt, volkan camı (obsidiyen), trakit, inci taşı, katrantaşı,

İşte Ünye’deki Topyanı’ndan Aynikola’ya kadar kayalıklar dış püskürük taşlardan olan Bazalt ve Andezit denilen taş türleridir.

Bazalt ve andezit taşı  

Sert, dayanıklı ve koyu renkli (siyah) bir taştır düzgün kırılma yüzeyleri vermesi açısından yapıtaşları konusunda özellikle yolların döşenmesinde kullanılır. Volkanik kökenli olan andezit renk, doku ve sertlik açısından uygun olan bazı türlerinden parke taşı, döşeme taşı, kaplama taşı ve yapılarda değişik amaçlı olarak kullanılmaktadır. Ünye’deki hamamların duvarları, Süleymanpaşa sarayının sur duvarları sarayın ilk taştan olan katı, ve Ünye’deki bazı yollar bu taşlardan döşenmiştir,

Top yanı veya Tabya yanı

Buradan sonra falezlerin devamı olarak Topyanı mevkii gelmektedir. Topyanı Burunucu Mahallesinin bittiği yerdir. Denizden yüksekte önü mevzi kazılmış arkası düzlük olan bir yerdir. Birinci Dünya savaşında denizden gelecek bir Rus saldırısına karşı koymak üzere buraya ateş hattına girecek gemileri vurmak için toplar yerleştirilmişti. Bugün halen topların cephanelerinin depolandığı taştan sığınak ve düzlüğün uç tarafında kazılmış mevziler durmaktadır. Buranın alt tarafı sivri kayalıktır. Deniz, dalga ve rüzgarlar burada bazı yerlerde kayaları bıçak gibi keskin hale getirmiştir. Kayalar üçüncü zamanda oluşmuştur içeriklerinde bol miktarda demir bulunmaktadır. O nedenle kayaların rengi kırmızıdır. Kayalar bu kırmızı rengi içinde bulunan demirin paslanması sonucu oluşmuştur. Çok yakın yıllara kadar Ünye’nin gençleri burada dalarak denizin dibinden top gülleleri çıkartırlar ve hurdacılara satarlardı. Bu gülleler muhtemelen denizdeki bir savaş gemisinden atılmış karaya ulaşmamış güllelerdi.Burada 1700 yıllarda bir barut fabrikası veya imalathanesinin varlığından söz edilir. Bu güllelerin bu fabrikada üretildiğine ait çok zayıf bilgiler vardır.

 Dikilitaş

Topyanı’ndan sonra Dikilitaş gelir. Topyanı ile Dikilitaş arası denizden yüksek ulaşılması zor falez ve kayalıklardır. Falezlerin üzeri diken, fundalık, ağaçlık ve bitki örtüsüdür.

“Dikilataş” adını buradaki sivri bir kayadan almaktadır. Hastane virajının yoldan görünmeyen alt tarafıdır. Yeşil otlarla kaplanmış bir açıklıktan sonra kayalar inilir. Çok güzel bir kayalık ve deniz manzarası vardır, insan buradan açık denizi ve dalgaların oyarak karanın içine girip meydana getirdiği havuzların seyrine doyum olmaz. Sabahın erken saatlerinde Ünyeliler ailece burada denize girerler.

Dikilitaştaki kayalar denize diktir, uç tarafları keskindir, çıplak ayakla yürünmesi zordur. Fok mağarasına bakan tarafta düz bir bölüm vardır bu taraf ta kayalar bir havuz oluşturmuştur, deniz berrak durgun ve su çok temizdir. Denize girilebilecek en güzel yerlerden biridir. Dikiltaş’tan fener ve topyanı tarafına manzara doyulmaz güzelliktedir. Doğa dikilitaş denen kayayı o kadar muntazam işlemiştir ki özellikle buraya dikilmiş hissini verir. Doğanın ender meydana getirdiği bir sanat eseridir. Ünyeliler geçmiş yıllarda sepetlerine kahvaltılıkları doldurur harika deniz manzarası eşliğinde temiz hava da burada kahvaltı yaparlardı. Cumartesi Pazar günleri de aileler çocukları ile birlikte pikniğe gelirlerdi. Ayrıca Ünye’de el tezgahlarında dokuma sanatının yaygın olduğu ellili yıllara kadar evlerdeki bu tezgahlarda dokunan halı ve kilim benzeri eşyalar, sağlam olması isin denizde yıkanır ve bu kayalıklarda kurutulurdu. Burası halen eski güzelliğini korumakla beraber son zamanlarda Ünye’de de baş gösteren tinercilerin mekanı haline gelmiştir.

 Dikilitaştan fotoğraflar

Fokfok hakkında

İrfan Işık Makalesinde şöyle yazar:

Feneraltı mevkii ile doğusunda kalan Burunucu’na kadar uzanan aralıktaki falez harika oluşumlar sergiler. Fokfok Havuzu ile Fega Mağarası buradadır.

Deniz kayaların altından açtığı bir kanalla iki kaya kütlesi arasındaki boşluğu doldurmuş, doğal ama küçücük bir havuz oluşturmuştur. Havuzda yüzen cesur gençler dibe dalarak hayli derinde ve uzun olan bu kanalı geçer öteki tarafta açık denize ulaşmayı başarırlardı. Bu gençler, Fokfok’un kat kat yükselen kenarındaki kayalardan havuza düşmeyip, karşı taraftaki kayaya çarparak parçalanmayı göze alıp dalışlar yaparlardı.

  Hele Fokfok’un 3. katı dediğimiz en yüksek ve havuza en uzak kısmından balıklama dalmak çok büyük cesaret ve hüner işidir. Şaşılası bir gerçek var ki, burada hiçbir kaza olmamış, kanal geçişi sırasında da boğulup kalan olduğu duyulmamıştır.

Fokfok’un içinde, deniz seviyesindeki kayalar saçaklı mantar görünümünde oyulmuş durumdaydı. Her dalga saçak altındaki oyuntuyu doldurunca burada sıkışan hava patlayarak fokurdar. Arda arda gelen dalgalarla patlayan hava Fok Fok Fok diye ses salardı çevreye.

 Bu ad ne zaman, kimler tarafından verilmiştir, kimse bilmez. Ancak dilleri ne olursa olsun buralara binlerce yıl önce iskan eden insanlar tarafından verilmiş olduğu düşünülebilir. Çünkü isim dalgaların çıkardığı sesin duyumundan çıkan bir isimdi.

Fokfok kendisine uzak, yakın tüm Ünye gençliğinin yüzmek için seçtiği tek doğal havuzdur.”

 BİR FOK HİKAYESİ:

 İKİ FOK

 FAHRETTİN ERKOÇ
  Emekli Öğretmen

Henüz yedi yaşında kadardım. Babam bize deniz kıyısında Rumlar'dan kalma eski bir ev almıştı. Penceresi, kapısı olmayan; içinde farelerin cirit attığı ahşap bir evdi bu! Fakat annem çok seviniyor, "Artık elin dilinden kurtuldum. Elin apartmanından benim evim bana saray geliyor." diye dua ederdi. Günler günleri, seneler seneleri takip etti. Biz de biraz büyüdük, okula başladık. Yaşımız on bir kadar olmuştu. Bir gün arkadaşlarla anlaştık. Dikilitaş'a gidelim dedik. Biz öyle annemizin dizinin dibinden, babamızın sözünden hiç çıkmazdık. Feneryanı'na, Topyanı'na, Aynikola'ya gitmek için mutlaka büyüklerimizden izin alırdık.

 Hava berrak, deniz çarşaf gibi, yer zümrüt yeşili. Vardık Dikilitaş'a; orada bir manga asker uzanmışlar çayırlar üzerine.. başlarında bir onbaşı... Ayakta bizim mahallenin delikanlıları : Gılı Hüseyin, Doftin Mustafa, Kaymakamın Selâhattin, Kayalı Ahmet Fuat, adını hatırlayamadığım yedi - sekiz genç, onbaşı muhabbet ediyorlar. Denizin üzerinde futbol topu büyüklüğünde siyah renkli bir cisim...Gençler Onbaşı'ya : Buna Fok Balığı derler. Memeli hayvandır, karada ve denizde yaşar. Çok ürkektir. Öteki memeliler gibi sıcak kanlıdır. Yavrularını emzirir. Karada hantal bir görünüşü vardır. Suya girince iş değişir ve usta bir yüzücü gibi olur. Suda "mum gibi"dir. Durmaktan hoşlanmaz. Suyun altında soluk almadan yarım saat durabilir.

 Haberleşmek için değişik homurtular ve keskin çığlıklar atarlar. Düşmanları balina, köpek balığı, kutup ayısı ve insanlardır. Kolay avlanmazlar. Düşmanını sezince hızla uzaklaşırlar. Bunlara her adam mermi atmaz, atsa da vuramazlar.

Onbaşı, oradan bir eri çağırdı :

- Al oğlum tüfeği eline, git kayanın başına.

- Başüstüne kumandanım, emredersiniz.

  Fok çok eşlidir. Erkek fok birçok fokla birleşir. Yavru fok bir yün yumağını andırır.  Asker kayanın başına gitti, bir el ateş etti. Büyük bir çığlık, fokun olduğu yer kırmızıya boyanmıştı. Öldü mü, yoksa yaralı olarak suya mı daldı, kaybolup gitti.

Bunlar iki tane idiler. Gündüz avlanır, gece yuvalarına gelirlerdi. Bu olaydan sonra öbür fok da kaybolup gitti. Artık denizimiz foklardan yoksun, bizler ise mahzun kaldık. Her Dikilitaş'a gittiğimde bu anımı yaşar, üzgün olarak oradan ayrılırım.( Kaynak: U. Mistepe)

FOK ANILARI

Dikilitaş açıklarında yüzen 7 adet Fok Balığı vardı; 1930 yılıydı. Ünyeliler Denizkızı derdi Fok Balıkları'na.. gelen geçen silâhıyla onlar üzerinde atış talimi yaparlardı. Sivaslı Balıkçı Satılmış, Yalıkahvesi'nde Mustafa Kemal Paşa İlkokulu arkasındaki bir evde asılı olan 2,5 m boyunda ölmüş bir Fok Balığı'nı adam başı 5 krş'tan sergiliyordu, görmeleri için.

 Hüseyin MİSTEPE (Taşçı İsiin)  (Kaynak Ufuk Mistepe)

    
 Fokfok Kayalıkları,

 Fokfok

 Ve Rıfat Ilgazı yazar yapan Kent

Fokfok kayalıkları denize doğru sivri şekilde uzanır ve uç tarafın üzeri yer yer bıcak gibi sivri ve keskindir. Renkleri demir içerdiği kırmızıya çalmaktadır. Burada kayaların ıslak kısımlarının üzerine basmak tehlikelidir. Kayaların üzerinde bazen gözle fark edilmeyen yosun tabakası vardır, bunlar ıslandıklarında kaygan bir zemin oluşur, bu özelliği bilmeyen yabancılar buralara basarak kayar ve sivri kayalarda kendilerini yaralayabilirler.

Kayaların dipleri sağı solu birçok deniz canlısına ev sahipliği yapmaktadır. Denizin içindeki yerlerde yosunlar oluşmuş ve midyeler kayalara tutunmuşlardır. Kaya diplerinde kaya balıkları yaşamaktadırlar. Denizanaları bazen açık denizde yiyecek bulamayınca sahile ve kayalara saldırlar, çünkü burada yiyecek boldur. Hatta deniz analarının kayalıklarda midyelerin oluşumu için gerekli plantonları yemek için kayalara saldırdıkları ve midye oluşumunu engellediği de görülmüştür.

Fokfok kayalıkları adeta Ünye ile özleşmiştir.r. Ünye deyince eskiden fokfok, fokfok denince Ünye akla gelirdi. Çok sayıda filmi yapılan Hababam Sınıfı romanlarının yazarı Rıfat Ilgaz 1922-25 yılları arasında oniki yaşında bir çocukken babasının memuriyeti dolayısı ile Ünye’de kalmış ve burada okula gitmiştir. Sarı Yazma adlı romanın yarıya yakın kısmında Ünye’den ve fokfoktan uzun uzun bahseder, romandan bir bölüm

“Ünye’nin havası çok güzel, suyu da, hatta Üçpınar’dan daha iyi: Bir kuyu var kapımızın önünde, herkes suyunu oradan alıyor. Acenteye bıraktığı bavulu aldık, bir arabaya bindik: Millet Bahçesinin oradan yokuş yukarı vurduk. Atların zorlandığını gören paytoncu atlamıştı arabadan:
Deh imansızlar, iki çocuk bunun kemali be.. boş arabayı bile zor çekiyorsunuz, kalpazanlar.. diye sesleniyordu. Ağabeyimle ikimizin ağırlığında bir adamdı. Kaldırımlarda sarsıla sarsıla ilerliyorduk, ağabeyim bu yolculuktan hiç hoşlanmışa benzemiyordu, oysa ben ilk defa biniyordum Ünye’de paytona, sarsması beni hiç ilgilendirmiyordu. Yaylıdan çok başkaydı bu paytonlar, önemli günlerde binilirdi Ünye’de.

Annem sokak kapısında karşıladı bizi.
Merdiveni çıkıp ta pencerenin önüne oturunca yol boyunca gözümüzden kaybolan deniz birden çıkıvermişti karşımıza. Ağabeyim havanın serinliğine aldırmadan pencereyi açmıştı. Bir yılın bunalımını çıkarırcasına geniş bir soluk aldı:
-Oh, dedi deniz havası bir başka oluyor, güzel yerden tutmuşsunuz evi.

Ertesi günü öğleye doğru kalkabilmiştik. Öğleden sonra mahallenin arka sokaklarından fenere giden yola çıktık. Terme’den gelen babamızı karşılayacaktık. Kayaların arasında çocuklar denize giriyorlardı, el ele tutuşarak kayalıklardan indik, Ünyelilerin fok-fok dedikleri iki kaya arasına çivileme atlayan küçük dalgıçları izledik bir süre. Ağabeyim iyi yüzücü olduğu halde buraya atlayamayacağını söylüyordu, ya atlarken kayalara çarparsam diye korkuyordu, oysa ben daha geçen gün bu atlayanlar arasındaydım, bu işin zorluğu bir kez atlayıncaya kadardı. Babam güneş altında beş altı saatlik bir yolculuktan sonra çoğu kez akşam serinliğinde bu fener yolundan girerdi Ünye’ye, atı sucuk gibi olurdu terden.”

 Soldaki fotoğrafta Rıfat Ilgaz’ın Ünye’de kaldığı ev, üst kat.

 Sağda okumak için kitap Aldığı fırıncı Mustafa (ortada) bir açılış sırasında

 yıl 1975

Ünye’de ağabeyimle geçirdiğim yaz okuyup düşünmem, insanları biraz tanımam için çok yararlı olmuştu. Reşat Nuri’nin bütün kitaplarını okumuştum. Her gün ekmek için gittiğim fırıncı Mustafa okuduğu kitapları bana da veriyordu. Edebiyatımızda adı geçen tanınmış romanları edinmişti, okumak için aldıklarımı en kısa zamanda geri verdiğim için bana da vermekte sakınca görmüyordu.

Bir fırın işçisinin bu kitap düşkünlüğünden çok yararlanıyordum. Tatilin sonuna doğru “Nasıl buldun kitabı?” diye sorduğu zaman “çok güzel” demekle yetinmiyordum artık, uzun uzun görüşlerimi de açıklıyordum. Bu kişisel yorumlarım ona çoğu kez okuduğu kitaba yeniden göz arma isteği verirdi. İleri sürdüğüm düşüncelere o da kendine göre düşünceler katardı. Neredeyse ben Ünye’den ayrılırken, iki romanı yalnız yazarına, sayfasına göre değil, yazılışına, konusuna göre de birbirinden ayır edecek duruma gelmiştim.”

Hikayenin daha geniş anlatıldığı aşağıdaki linki açabilirsiniz.

http://www.unyeses.net/rifat.htm

Rıfat Ilgaz’ın roman alarak okuduğu ve yazar olmasında büyük katkısı olan Fırıncı Mustafa’yı bulduk.

Fırıncı Mustafa 85 yaşında 1985 yılında vefat etmişti. Ama oğlu hayattaydı ve aynı fırında halen babasının mesleği sürdürüyordu. Bize babasının fotoğraflarını verd,i onları başka bir araştırmada kullanacağız. Rıfat Ilgaz’ın oturduğu evi de bulduk. O da yorgun boş ve harap vaziyette sonunu bekliyor. Fotoğrafları yukarıda

 BİRİNCİ BÖLÜMÜN SONU